Łazienka, 7:15. „Jestem silny. Jestem pewny siebie. Zasługuję na sukces”. Lustro milczy. Ty wiesz swoje. Wychodzisz z łazienki z dokładnie tym samym ściśniętym żołądkiem, z którym tam wchodzisz, plus z dziwnym wrażeniem, że przed śniadaniem właśnie oszukujesz siebie.
Internet jest pełen afirmacji. Karteczki na lodówkę, aplikacje z przypomnieniem co godzinę, wielogodzinne nagrania z „podprogowymi” zdaniami. Brzmi niewinnie i nic nie kosztuje. Co może pójść nie tak? Okazuje się, że całkiem sporo, i to akurat u tych, którzy sięgają po afirmacje najczęściej.
Co wyszło w badaniu z 2009 roku
Psycholożka Joanne Wood z University of Waterloo razem z Elaine Perunovic i Johnem Lee opublikowała w 2009 roku w „Psychological Science” pracę o przewrotnym tytule „Pozytywne stwierdzenia o sobie: siła dla jednych, zagrożenie dla innych”. Najpierw ankieta potwierdziła, że ludzie często używają takich zdań i wierzą, że działają. Potem przyszły dwa eksperymenty.
W jednym z nich 68 studentów przez cztery minuty powtarzało w myślach „jestem osobą wartą miłości”, co 15 sekund, na dźwięk dzwonka. Wynik? Osoby z niską samooceną, które powtarzały to zdanie, czuły się gorzej niż osoby z niską samooceną, które go nie powtarzały. Osoby z wysoką samooceną czuły się po nim lepiej, ale tylko trochę.
„Repeating positive self-statements may benefit certain people, but backfire for the very people who “need” them the most.”
Po polsku: powtarzanie pozytywnych zdań o sobie może pomagać niektórym, ale obraca się przeciwko tym, którzy „potrzebują” go najbardziej. Autorzy sami wzięli to słowo w cudzysłów.
Najciekawszy szczegół, o którym nikt nie mówi
Badacze sprawdzili też inny wariant. Jedni uczestnicy mieli skupić się na tym, w czym zdanie „jestem osobą wartą miłości” jest prawdziwe. Inni mogli myśleć o tym, w czym jest prawdziwe, a w czym nie. Osoby z niską samooceną z tej drugiej grupy czuły się lepiej niż te, którym kazano szukać wyłącznie potwierdzeń (streszczenie badania i omówienie w ScienceDaily).
Dlaczego tak jest, badanie nie rozstrzyga. Nasza robocza intuicja: kiedy zdanie gryzie się z tym, co o sobie myślisz, głowa zaczyna dostarczać kontrargumentów. Każde „jestem wspaniały” przywołuje trzy wspomnienia, które mówią coś innego. Wniosek praktyczny jest prostszy niż teoria: przestań walczyć z wątpliwościami na siłę. Uznaj je i idź dalej.
Co działa zamiast: doświadczenie, nie deklaracja
Psycholog Albert Bandura opisał cztery źródła tego, co nazwał poczuciem własnej skuteczności, czyli przekonania „dam radę to zrobić”. To bliski krewny pewności siebie. Są to: własne doświadczenia sukcesu i porażki, obserwowanie innych, słowa perswazji od innych oraz stan ciała i emocji. Najsilniejsze z nich, jak podsumowuje praca opublikowana w „Frontiers in Psychology”, to własne doświadczenia, bo są najbardziej autentycznym dowodem tego, co potrafisz.
Mówiąc prościej: głowa nie wierzy w to, co jej mówisz. Wierzy w to, co widziała. Afirmacja to deklaracja bez dowodu. Mały, zrobiony krok to dowód bez deklaracji. Zgadnij, co wygrywa w sądzie.
Pięć kroków, które robią to, czego nie zrobi lustro
- Zrób rzecz o jeden numer za dużą. Nie skok ze spadochronem, tylko jedno pytanie na zebraniu albo telefon, który odkładasz od tygodnia. NHS radzi wprost: wyznacz sobie wyzwanie, na przykład zapisz się na zajęcia albo pójdź na spotkanie towarzyskie.
- Postaw swoje przekonania przed sądem. Zapisz zdanie, którym się dołujesz, i obok konkretne dowody, które mu przeczą. To nie afirmacja, tylko obrona z prawdziwymi dowodami. Ten sam poradnik NHS proponuje właśnie takie ćwiczenie.
- Naucz się mówić „nie”. Według NHS osoby z niską samooceną często czują, że muszą się zgadzać, nawet gdy nie chcą. Każde spokojne „nie” to mały dowód, że Twoje potrzeby się liczą.
- Przygotuj się jak zawodowiec. Plan rozmowy, pierwsze zdanie na pamięć, próba na głos przed kimś zaufanym. Pewność siebie często jest po prostu dobrze ukrytym przygotowaniem.
- Mów do siebie jak do przyjaciela. Nie „jestem wspaniały”, tylko „było trudno, zrobione, co się dało, jutro spróbujesz inaczej”. Życzliwość dla siebie to kolejna rada z listy NHS.
A wizualizacja? Też nie jest magiczna, ale ma badania
Afirmacja mówi „jestem”. Wizualizacja mówi „robię to krok po kroku”. To zasadnicza różnica. Metaanaliza zespołu Adama Totha z 2020 roku, obejmująca 37 badań z lat 1995–2018, wykazała, że trening w wyobraźni daje mały, ale istotny pozytywny efekt dla wykonania zadania.
Dwa zastrzeżenia, bo obiecaliśmy szczerość. Po pierwsze: efekt jest mały. Po drugie: badania dotyczyły głównie wyobrażania sobie ruchów, a nie rozmowy z szefem. Przenoszenie tego na wystąpienia i rozmowy to nasza interpretacja, a nie wynik metaanalizy. Wyobrażona próba generalna ma sens. Nie zastąpi prawdziwej.
Wyciszenie, czyli dlaczego ciało też głosuje
Czwarte źródło według Bandury to stan ciała i emocji. Jeśli przed spotkaniem serce wali, a dłonie się pocą, łatwo odczytać to jako dowód: „nie dam rady”. Wyciszenie nie zrobi z Ciebie innej osoby. Może pomóc wejść w sytuację z mniejszym hałasem w głowie.
Tu jest miejsce na nasze nagranie Pewność siebie. To sesja hipnozy, która nie każe Ci powtarzać sloganów. Prowadzi do Twoich prawdziwych chwil, kiedy już się udało, i łączy je z tym, co masz przed sobą. Bliżej jej do kroku numer dwa z listy niż do lustra. Najlepiej słuchać jej codziennie przez tydzień, rano albo wieczorem.
hipnoza · 28 minWyższe poczucie Pewności SiebiePowrót do chwil, w których już się udało, i zabranie ich ze sobą na co dzień. · 69,00 złKiedy to coś więcej niż brak pewności siebie
Wszystko wyżej dotyczy zwykłej tremy przed nowym i zwykłego „nie umiem się odezwać”. Jeśli przez lata unikasz ludzi, rezygnujesz z pracy, bo wymaga rozmów, a myśl o spotkaniu odbiera Ci sen na kilka dni, to temat dla psychologa albo psychoterapeuty, a nie dla bloga. Kto jest kim i jak go sprawdzić, piszemy w tekście Hipnoterapeuta to nie psycholog.
Karteczki na lustrze możesz zostawić, jeśli lubisz. Tylko nie oczekuj, że zrobią robotę za Ciebie. Pewność siebie rośnie z dowodów: małych kroków, przygotowania, prób, także tych w wyobraźni, i spokojniejszego ciała. Jeśli najbliższy krok to wystąpienie, zajrzyj też do tekstu o tremie przed wystąpieniem. A jeśli chcesz zacząć od wyciszenia, Pewność siebie czeka w słuchawkach.
